Կարինե Դադոյանի Ուսումնական Բլոգ

Բջիջն առաջանում է, աճում, զարգանում և բաժանվում է, կամ էլ մահանում։ Սա բջջի կյանքի օրինաչափությունն է։ Բջիջների առաջացումից մինչև մահը կամ հաջորդ բաժանումը ընկած ժամանակահատվածը բջջի կենսացիկլն է։ Տարբեր բջիջների կյանքի տևողությունը նույնը չէ։ Նյարդային և մկանային բջիջները սաղմնային զարգացման ավարտից հետո դադարում է կիսվել և գործում են օրգանիզմի ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Ոսկրուղեղի և էպիթելային հյուսվածքի բջիջներն իրենց ֆունկցիաներն իրականացնելիս արագ մահանում են: Այդ հյուսվածքներում բջիջները բազմանում են։ Էուկարիոտ և պրոկարիոտ բջիջների բաժանումը կատարվում է միտոզի ճանապարհով։ Բջջի նախապատրաստման, նաև միտոզի ընթացքում տեղի ունեցող գործընթացների համախումբը կոչվում է միտոտիկ ցիկլ։ Բջջի կենսացիկլը կազմված է ինտերֆազից և բաժանման փուլերից։ Բաժանման արդյունքում առաջացած նոր բջիջն անցնում է ինտերֆազ և սկսում նախապատրաստվել ԴՆԹ-ի սինթեզին։ Ինտերֆազի այդ փուլը կոչվում է G1 փուլ։ Այդ փուլում բջջում սինթեզվում են ՌՆԹ-ներ և սպիտակուցներ։ Ինտերֆազի միջին ժամանակահատվածում (Տ-փուլ) սկսվում է ԴՆԹ-ի կրկնապատկում է։

ԴՆԹ-ի երկու թելիկները հեռանում են իրարից և յուրաքանչյուրի վրա վերարտադրվում են ԴՆԹ-ի նոր թելիկներ։ ԴՆԹ-ի կրկնապատկման դերը կայանում է նրանում, որ այդ մոլեկուլում գաղտնագրված ժառանգական տեղըկատվությունը անփոփոխ անցնում է հաջորդ սերունդներին։ ԴՆԹ-ի սինթեզից հետո բջիջը սկսում է նախապատրաստվել կիսվելուն ՝ միտոզին, ինչի համար անհրաժեշտ են ցենտրիոլների կրկնապատկում, սպիտակուցների սինթեզ և այլն։ Այդ գործընթացը իրականանում է G2 փուլում։ Միտոզը կազմված է չորս հաջորդական փուլերից։ Այն սկսվում է պրոֆազից, որի ժամանակ կորիզը մեծանում է, քրոմոսոմները պարունակվում են, կարճանում և հաստանում, դադարում է ՌՆԹ-ի սինթեզը։

Բջջային կենտրոնի ցենտրիոլները տարամիացվում են դեպի բջջի բևեռներ: Բջջի պրոֆազի վերջում կորիզաթաղանթը անհետանում է և քրոմոսոմները հայտնվում են ցիտոպլազմում: Միտոզի հաջորդ փուլում ՝ մետաֆազում քրոմոսումները դասավորվում են ցիտոպլազմի հասարակածում ՝ հավասարաչափ հեռանալով բևեռից: Բաժանման թելիկները բոլոր քրոմոսոմների ցենտրիոլները միացնում են բևեռներին, իսկ քրոմոսոմները, որոնք կազմված են քրոմատիդներից, ուղղված են լինում դեպի բջջի հակադիր բևեռները: Յուրաքանչյուր քրոմոսոմի քրոմատիդները առանձնանում են ցենտրոմերի հատվածում և երկու քրոմատիդները վերածվում են ինքնուրույն դուստր քրոմոսոմների: Միտոզի մյուս փուլում ՝ անաֆազում ցենտրոմերներին միացած թելիկները քրոմոսոմների վերածված քրոմատիդներին ձգում են դեպի բևեռներ: Միտոզի վերջին փուլում ՝ թելոֆազում բևեռներում հավաքված քրոմոսոմները միանում են:

Ձևավորվում են կորիզաթաղանթը և կորիզակները, այսինքն կորիզներն են վերականգնում: Բջջի հասարակածային մասում կազմավորվում է նոր պլազմային թաղանթ, որը ձգվում է դեպի բջջի եզրը: Սկզբնական բջջիջը կիսվում է երկու ՝ ավելի փոքր դուստր բջիջների, որոնցից յուրաքանչյուրը պարունակում է քրոմոսոմների մեկ հավաքակազմ: Միտոզը բաժանման այնպիսի եղանակ է, որի արդյունքում գենետիկական տեղեկատվությունը հավասարաչափ բաշխվում է դուստր բջիջների միջև: Սա ապահովում է բջջից բջիջ, սերնդե — սերունդ ժառանգական տեղեկատվության փոխանցումը: Դրանում է միտոզի կենսաբանական նշանակությունը:

1․Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի 100 վ-ում 25 Օմ դիմադրություն ունեցող մետաղե պարույրում, եթե այն միացված է 120 Վ լարման ցանցին:

t=100 վ, R=25 Օմ, U=120 Վ
I=U/R=120/25=4.8 Ա
A=I*U*t=4.8*120*100=57600 Ջ
Պատ․՝ A=57600 Ջ

2․ Ջեռուցիչ տարրի դիմադրությունը 200 Օմ է, նրանով անցնող հոսանքի ուժը՝ 0.6 Ա:

Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի նրանում 10 վ-ի ընթացքում:

R=200 Օմ, I=0.6 Ա, t=10 վ
U=I*R=0.6*200=120 Վ
A=I*U*t=0.6*120*10=720 Ջ
Պատ․՝ A=720 Ջ

3․ Շղթայի տեղամասում միմյանց հաջորդաբար միացված են R1=20 Օմ և R2=80 Օմ դիմադրություններով ռեզիստորներ: Տեղամասի ծայրերում լարումը 200 Վ է: 2 րոպեի ընթացքում ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի հաղորդիչներից յուրաքանչյուրում:

R₁=20 Օմ, R₂=80 Օմ, U=200 Վ, t=2 ր=120 վ
R=R₁+R₂=20+80=100 Օմ
I=U/R=200/100=2 Ա
A=I*U*t=2*200*120=48000 Ջ
Պատ․՝ A=48000 Ջ

4․ Նույն չափերի 0.1 Օմ⋅մմ²/մ  տեսակարար դիմադրությամբ երկաթե և 1.1 Օմ⋅մմ²/մ տեսակարար դիմադրությամբ նիքրոմե հաղորդալարերը միացված են շղթային հաջորդաբար: Ինչի՞ է հավասար նույն ժամանակամիջոցում առաջին և երկրորդ հաղորդալարերում անջատված ջերմաքանակների հարաբերությունը:

ρ₁=0.1Օմ⋅մմ²/մ, ρ₂=1.1 Օմ⋅մմ²/մ, t₁=t₂
ρ=ρ₂/ρ₁=1.1/0.1=11 Օմ⋅մմ²/մ

5․ Էլեկտրական արդուկի 0.017 Օմ⋅մմ²/մ տեսակարար դիմադրությամբ պղնձե  սնուցող հաղորդալարի երկարությունը 2 մ է, լայնական հատույթի մակերեսը՝ 1.5մմ²։ Որքա՞ն ջերմաքանակ կանջատվի այդ հաղորդալարում 10 րոպեի ընթացքում, եթե շղթայում հոսանքի ուժը 3 Ա է:

ρ=0.017 Օմ⋅մմ²/մ, L=2 մ, S=1.5մմ², t=10 ր=36000 վ, I=3 Ա
R=ρ*L/S=0.017*2/1.5=0.02 Օմ
U=I*R=3*0.02=0.06 Վ
A=I*U*t=3*0.06*36000=6480 Ջ
Պատ․՝ A=6480 Ջ

6․ Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 100 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական ջերմատաքացուցիչը  նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ ջերմատաքացուցիչը 5 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:

R=100 Օմ, I=3.5 Ա, t=5 ժ=18000 վ
U=I*R=3.5×100=350 Վ
A=I*U*t=3.5x350x18000=22050000 Ջ
Պատ․՝ A=22050000 Ջ

7․ Նկուղում էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 10 ժամում, եթե լամպը միացված էր 127 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 0.8 Ա էր:

t=10 ժ=36000 վ, U=127 Վ, I=0.8 Ա
A=I*U*t=0.8*127*36000=3657600 Ջ
Պատ․՝ A=3657600 Ջ

8․ 30 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական փոշեկուլը միացրեցին 120 Վ լարման ցանցին: Որքա՞ն աշխատանք կկատարի նրանում հոսանքը 8 րոպեի ընթացքում:

R=30 Օմ, U=120 Վ, t=8 ր=480 վ
I=U/R=120/30=4 Ա
A=I*U*t=4*120*480=230400 Ջ
Պատ․՝ A=230400 Ջ

9․ Էլեկտրական մսաղացի տեղեկագրում գրված է 127 Վ և 2.5 Ա: Որքա՞ն է նրա էլեկտրաշաժիչի հզորությունը:

10․ 9 Վ լարման և 1 Ա հոսանքի ուժի դեպքում ռադիոընդունիչի մարտկոցի լիցքավորումը տևեց 1 ժամ:

Որոշե՛ք հոսանքի կատարած աշխատանքը այդ ընթացքում:

Որոշե՛ք հոսանքի կատարած աշխատանքը այդ ընթացքում:
U=9 Վ, I=1 Ա, t=1 ժ=3600 վ
A=I*U*t=1*9*3600=32400 Ջ
Պատ․՝ A=32400 Ջ

NEF Reading Who do you think is who? slide 44, write down all the unknown words and make sentences.

She must be a liar.
Mary might be a milioner.
He can’t be a good person.
I expecting, this cake will be a very ugly.

Լրացուցիչ առաջադրանքներ՝ 163; 164-168-բ,դ;

163. ա․ այո
բ․ 5/x < 0 -> 5x < 0 -> -5x > 0
այո
գ․ այո

164. բ․ -3x < 0 -> 3x > 0 -> x > 0
դ․ 2x + 1 > 0 -> 2x > -1 -> x > -0,5

165. բ․ (x-4)(x-2) < 0 -> x∈(2; 4)
դ․ (x-7)(x+8) > 0 -> x∈(-∞; -8)∪(7; +∞)

166. բ․ x∈(4; 9)
դ․ x∈(-∞; -2)∪(1/3; +∞)

167. բ․ x∈(-7; 3/4)
դ․ x∈(-∞; -2,5)∪(1/7; +∞)

168. բ․ x∈(-∞; -3)∪(-1; 2)
դ․ x∈(-1; 1)∪(4; 6)

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 107; 108-ա,գ; 110; 112-ա,գ

107. 4(a+b)/5

108. ա․ (-1; 3)
գ․ (0; 3)

110. ա․ a(2i; 3j)
բ․ b(-2i; 3j)
c(2i; 0j)
գ․ d(-2i; -4j)
e(2i; -2j)
f(-3i; -5j)

112. ա․ x = -3i + 1/5 j
գ․ z = -i + 0j

Լրացուցիչ առաջադրանքներ՝ 108-բ,դ; 109; 111; 112-բ,դ

108. բ․ a(4-x) + b(5+y) = 0
(4; -5)
դ․ a(1-3y) + b(1+x) = 0
(-1; 1/3)

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 113-ա,գ; 114-ա,գ; 115-ա,գ; 116

Լրացուցիչ առաջադրանքներ՝ 113-բ,դ; 114-բ,դ; 115-բ,դ;117

113. ա․ (5; -2)
բ․ (3; 7)
գ․ (-4; 0)
դ․ (0; 0)

114. ա․ 3i + 2j + 2i + 5j = 5i + 7j a+b{5; 7}
բ․ 3i – 4j + i + 5j = 4i + j a+b{4; 1}
գ․ -4i – 2j + 5i + 3j = i + j a+b{1; 1}
դ․ 2i + 7j – 3i – 7j = -i a+b{-1; 0}

115. ա․ a-b{2; 2}
բ․ a-b{6; 0}
գ․ a-b{-1; 9}
դ․ a-b{-7; -2}

116. 2a{6; 4}
3a{9; 6}
-a{-3; -2}
-3a{-9; -6}

117. a{-2; -4}
b{2; 0}
c{0; 0}
d{2; 3}
e{-2; 3}
f{0; -5}

148․

ա) ճիշտ է
բ) ճիշտ է
գ) սխալ է

150․

KP = 8դմ = 80սմ
OD = 1մ = 100սմ
100/80 · 40 = 50
AL = 50սմ

152․

ա) AB, MN, BC, NK, AC, MK
բ) AB, KN, BC, NM, AC, KM

154․

180 – 108 – 32 = 40
այո

Լրացուցիչ առաջադրանքներ՝ 148; 150; 152; 154

147. ա․ այո
բ․ ոչ

148. ա․ ոչ
բ․ այո

149. 1) ա․ այո բ․ ոչ
2) ա․ ոչ բ․ ոչ

150. ա․ +, – բ․ +, –

151. ա․ 6 բ․ x > 6 գ․ x < 6

152. ա․ +, -, – բ․ -, -, +

153. (-∞; 1) -> -, -, -, –
(1; 2) -> +, -, -, +
(2; 3) -> +, +, -, +
(3; +∞) -> +, +, +, +