Կարինե Դադոյանի Ուսումնական Բլոգ

 Նիկոլայ Լեսկով` Աստվածահաճո փայտահատի պատմությունը

Աստված լսեց այն մարդու աղոտքը, որը հավատում էր իրեն։ Նա ապրում էր համեստ կյանքով, չարչարվում էր հաց վաստակելու համար։ Չուներ կացարան, գիշերում էր եկեղեցում, զուսպ էր և բավարարվում էր իր ունեցածով, շնորհակալ էր իր ունեցածի համար։

Գործնական աշխատանք

1.       Տրված են խոսքի մասեր, առանձնացրու

·         Գոյականներ՝
Միրգ, կախարդանք, երգիչ, նպատակ, մարզիկ, ամիս, իրադարձություն, ծանոթություն

·         Ածականներ՝,
Ածական, հիշաչար, խիզախ, անօթևան, դժգույն, մտահոգ

·         Թվականներ՝ 
տասնհինգ, վեցվեց, չորս

Միրգ, կտրիճ, ձերբակալել, կախարդանք, հիշաչար, տասնհինգ, խիզախ, անօթևան, դժգույն, վեց-վեց, երգիչ, մտահոգ, քայլել, մաքրել, հնազանդվել, նպատակ, մարզիկ, չորս, ամիս, իրադարձություն, վեհորեն, ծանոթություն, վազել, թերևս, բայց:

2.      Տրված բառերը դարձրո՛ւ ածականներ՝ կախարդել , հմայել, վախենալ, երազ, գրավել:
կախարդել- կախարդական
հմայել-հմայիչ
 վախենալ-վախկոտ
երազ-երազուն, երազկոտ
գրավել-գրավիչ

3.Բառերը միացրո՛ւ իրար և ստացի՛ր նախադասություն, նաև կետադրի՛ր:
✓Ինչպես, տեսնել, այսօր, հրաշալի, եղանակ: 
Ինչպես տեսնում եք, այսօր հրաշալի եղանակ է։
✓Ճանապարհ, մոտ, գեղեցիկ, ծաղիկներ, պատել, փոքրիկ, այգի:
Ճանապարհի մոտ գեղեցիկ ծաղիկները պատել եին փոքրիկ այգին։
✓Փչել, մեղմ, հովիկ, ծաղիկներ, ժպտալ, դալար, խոտեր, ծփալ, և, դաշտ, խաղաղություն, տիրել:
Փչում էր մեղմ հովիկը, ծաղիկները ժպտում էին, դալար խոտերը ծփում էին, դաշտում խաղաղություն էր տիրում։
4. Տեքստի բարդ նախադասություններից յուրաքանչյուրը պարզեցրո՛ւ`  նրա մեջ եղած նախադասություններից մեկը հանելով (ուշադի՛ր եղիր, որ տեքստը պահպանվի):
Գոյություն ունեն հսկա որդեր, որոնց երկարությունը հասնում է մեկից երկու մետրի: Այդ հսկաներից մեկը` մեգասկոլիդեսը, որը մատի հաստություն ունի, ապրում է իր փորած ստորերկրյա շավիղներում: Նրա օրգանիզմն այնքան է հարմարվել ստորերկրյա կյանքին, որ հողից հանելիս իսկույն խեղճանում է:Քենիայի, Կամերունի, Կոնգոյի որոշ մարզերում մինչև օրս էլ պատմում են հաստ մաշկով, օձի գլխով ու ընձուղտի վզից երկար վզով կենդանիների մասին, որոնք բնակվում են անանցանելի ճահիճներում ու լճերում: Տեղի բնակիչները պատմում են նաև, որ ոչ ոք չի հանդգնում մտնել այդ հրեշների թագավորությունը: Սակայն երբեմն նրանք իրենք են հայտնվում մարդկանց բնակավայրերում, որի պատճառով գյուղր սարսափի մատնված` փախչում է:

Գոյություն ունեն հսկա որդեր: Այդ հսկաներից մեկը` մեգասկոլիդեսը, ապրում է իր փորած ստորերկրյա շավիղներում: Նրա օրգանիզմն այնքան է հարմարվել ստորերկրյա կյանքին, որ հողից հանելիս իսկույն խեղճանում է:Քենիայի, Կամերունի, Կոնգոյի որոշ մարզերում մինչև օրս էլ պատմում են հաստ մաշկով, օձի գլխով ու ընձուղտի վզից երկար վզով կենդանիների մասին: Տեղի բնակիչները պատմում են նաև, որ ոչ ոք չի հանդգնում մտնել այդ հրեշների թագավորությունը: Սակայն երբեմն նրանք իրենք են հայտնվում մարդկանց բնակավայրերում:

1. Ի՞նչ տարածքներ կորցրեց Բյուզանդիան արաբների դեմ մղվող պատերազմների հետևանքով։
   Արաբները նվաճեցին Ասորիքը, Պազեստիքը և Փոքր Ասիայի արևելքը։
   
   2․ Ո՞վ էր Հայկական արքայատոհմի հիմնադիրը։ Ինչպե՞ս նա հասավ կայսերական աստիճանի։
   Սակայն Բյուզանդիան կրկին հզորացավ Հայկական Մակեդոնական արքայատոհմի կառավարման օրոք։ Նոր արքայատոհմի հիմնադիր Վասիլ Բարսեղ 1-ը ազգությամբ հայ էր։ Նա իրեն համարում էր հայ Աարշակունիների ժառանգը։ Վասիլը ծնվել էր Մակեդոնիայում ՝ չքավոր գյուղացու ընտանիքում։ Մանուկ հասակում գերվել էր բուլղարների կողմից և երկար ժամանակ ապրել գերության մեջ։
2. 3․Փաստերով հիմնավորե՛ք, որ Հայկական արքայատոհմի օրոք Բյուզանդիան կրկին հզորացել էր։
   Բյուզանդիան կրկին հզորացավ Հայկական Մակեդոնական արքայատոհմի կառավարման օրոք 867-1056 թվականներ։
   4․Մշակութային վերածնունդը Բյուզանդիայում ի՞նչ արդյունքներ տվեց։1
3. 
   Կայսրության հզորացումը պայմաններ ստեղծեց նաև բյուզանդական մշակույթի վերելքի համար։ Հայկական արքայատոհմի կառավարման ժամանակաշրջանը մսովորաբար անվանում են Վերածննդի դարաշրջան։
   Մշակույթի և գիտության հովանավոր էր Կոստանդին VII Ծիրանածին կայսրը։
   
   5․ Ինչո՞ւ Բյուզանդական կայսրությունը XI դարի երկրորդ կեսին թուլացավ։
   XI դարի երկրորդ կեսին Բյուզանդիան կրկին հայտնվեց դժվարին վիճակում։ Մանազկերտ է քաղաքի մոտ 1071 թ․ բյուզանդական զորքը ծանր պարտություն կրեց սելջուկներից։
4. 6․ Ովքե՞ր էին սելջուկերը և պեչենեգները։
   Կայսրության գոյության համար մեծ սպառնալիքներ էին նաև պեչենեգեները, որոնք ասպատակում էին Բալկանյան թեիակղզին։ Սելջուկները կայսրության մայրաքաղաքին մոտենում էին ասիական, իսկ պեչենեգետները՝ Եվրոպական կողմից։
   7․ Ե՞րբ է տեղի ունեցել Մանազկերտի ճակատամարտը։ Ինչ հետևանքներ ունեցավ այն։
   

Գործնական աշխատանք

1. Դո՛ւրս գրել ածականները. դրանցից երեքը գործածե՛լ
նախադասություններում։
Այս գետի ափին, այս ուռենու տակ
Իմ մանկությունն է անցել երազուն,
Խաղացել է նա գետում այս հստակ,
Ոսկի է փնտրել այս տաք ավազում։
Նա թառել է այս ծառերին դալար,
Երկյուղով մտել այրերը այս մութ
Ու կածաններում այս օձագալար
Թափառել է նա մինչև մայրամուտ։
Եվ իր ծիծաղի ալիքներն է ջինջ
Տվել նա մի օր ջրերին այս խենթ,
Որ ուրախ երգով տարել ամեն ինչ
Ու, սակայն, ոչինչ չեն բերել էլ ետ։
…Ամեն ինչ այստեղ նույնն է մնացել,
Նույն ալիքներն են գալիս ու գնում,
Եվ միայն ուռին ջրին կռացել,
Մի ինչ-որ կորած բան է որոնում։

Այդ քաղաքում մի երազուն տղա կար։
Այդ ֆիլմը հստակ ասելիք չունի։
Այդ տանը այնքան տաք էր։
2.Գտնե՛լ այն ածականները, որոնց գերադրական աստիճանը
–գույն մասնիկով չի կազմվում։
Բարձր, մեծ, տաք, նվազ, թանկ, լավ, ուժեղ, ազնիվ, զվարթ, խոշոր, հին,
բարակ, կոշտ, ուրախ, նոր, քաղցր։

3. Գրե՛լ տրված գոյականներից յուրաքանչյուրին բնորոշող
երեք ածական։
Նկար-գեղեցիկ, անբնական, տպավորիչ
այգի-մրգատու, կանաչ, բերրի
ծաղիկ-անուշաբույր, վայրի, նուրբ
գիրք-գեղարվեստական, հաստափոր, պատկերազարդ
գորգ- բազմանախշ, հնամաշ, գույնզգույն

4.Գտնե՛լ որակական ածականները. կազմե՛լ նախադասություններ՝
գործածելով դրանք:
Բարձր, մարմնագույն, աշակերտական, ամուրի, թունդ, լեռնային, բրդյա,
պղտոր, տխուր, վճարովի, ցածր, դեղին, ժլատ, նարնջագույն, պատանեկան,
ջրալի, դաշտային, թավշյա, ասվե, ուրախ, քաղցր, անվճար։

Հեռախոսը ուներ բարձր գին։
Այդ սրչճարանում սուրճը շատ թունդ էր։
Այնտեղի ջուրը շատ պղտոր էր
Նա շատ տխուր էր թվում։
Այդ հացի գինը ավելի ցածր էր։
Տղան շատ ժլատ էր։
Ուտեստը այնքան ջրալի է։
Ուրախ երեխա է։
Երեխաները քաղցր շատ են սիրում։

 5. Գտնե՛լ ածականները և դրանցով կազմել բառակապակցություններ:

Աղոտ, դերձակ, դժվարին, հոգատար, մանրահատակ, կավ, հաճարենի,
հյուսնություն, լսարան, հանգամանորեն, երկաթ, պողպատե, սնահավատ, դետալ,
գործունյա, բարեգութ, դաժան, ատլաս, չիթ, փայտե, կաղապար, շրջանակ, թղթե:

Աղոտ լույս
Դժվարին ուղի
Հոգատար ուսուցիչ
Պողպատե դուռ
սնահավատ կին
Գործունյա մարդ
Բարեգութ տատիկ
Դաժան կյանք
Փայտե ձի
Թղթե ինքնաթիռ

1. Բերե՛ք հեղուկ եւ պինդ մետաղական պարզ նյութերի օրինակներ:
   Հեղուկ
   Ga-Գալիում
   Hg-Սնդիկ
   Պինդ
   Ba-Բարիում
   Zr-Ցիրկոնիում
   Sr-Ստրոնիցիում
2. Բերե՛ք գազային, հեղուկ եւ պինդ ոչ մետաղական պարզ նյութերի օրինակներ:
   Գազային
   N-Ազոտ
   O-Թթվածին
   CI-Քլոր
   Kr-Կրիպտոն
   Ne-Նեոն
   He-Հելիում
   Ar-Արգոն
   Xe-Քսենոն
   Rn-Ռադոն
   H-Ջրածին
   Հեղուկ
   Br-Բրոմ
   Պինդ
   Se-Սելեն
   I-Յոդ
   S-Ծծումբ
   P-Ֆոսֆոր
   C-Ածխածին
   
3. Հետեւյալ մեծություններից որո՞նք են բնութագրում
   ա) քիմիական տարրը
   1)ատոմի զանգվածը, 4) ատոմի կառուցվածքը, 6)ատոմային համարը
   բ) պարզ նյութը
   2)հոտը, 3)հալման եւ եռման ջերմաստիճանները, 5) կարծրությունը, 7) գույնը, 8)խտությունը
   
   1)ատոմի զանգվածը, 2)հոտը, 3)հալման եւ եռման ջերմաստիճանները, 4) ատոմի կառուցվածքը, 5) կարծրությունը, 6)ատոմային համարը 7) գույնը, 8)խտությունը:

4. Քիմիական տարրերի հատկությունների տեսան­ կունից պարզաբանե՛ք՝ ո՞ր հատկություններով են իրար նման եւ որո՞վ տարբեր տրված տարրերի զույգերը.
ա.
H-ոչ մետաղ, գազային
Li-մետաղ, պինդ

բ.
O- ոչ մետաղ, գազային
N-ոչ մետաղ, գազային

գ.
Be-մետաղ, պինդ
Mg-մետաղ, պինդ

դ. Al, Zn

5. Հիմնականում ո՞ր տարրերից է կազմված Երկրի կեղեւը: 
O-թթվածին
Si-սիլիցիում
AI-ալյումին
Fe-երկաթ

6. Ո՞ր տարրերն են հանդիպում բնության մեջ ազատ վիճակում:
N-ազոտ
O-թթվածին
S-ծծումբ
Cu-պղինձ
Ag-արծաթ
Au-ոսկի

Դաս էջ 58

Դասարանական

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ՓՈՐՁ
Ծանոթություն պարզ նյութերի՝ մետաղների եւ ոչ մետաղների նմուշներին
Անհրաժեշտ նյութերը.
 պղնձի տաշեղներ

 ալյումին

 անագ
 կապար
 երկաթl
 ցինկ
 գրաֆիտ
 ծծումբ
Ձեր առջեւ պարզ նյութերի նմուշներ են: Դրանցից որո՞նք են օժտված հետեւյալ
հատկություններով՝ մետաղական փայլ, էլեկտրահաղորդականություն եւ ջերմահաղորդականություն: Դրանք մետաղներ են. առանձնացրե՛ք: Գրե՛ք դրանց համապատասխան տարրերի քիմիական նշանները եւ անվանումները՝ հայերեն ու լատիներեն:
Ձեզ տրված նյութերից նրանք, որոնք մետաղական փայլ չունեն եւ փխրուն են, ոչ մետաղներն են: Կատարե՛ք նույն գրանցումները, ինչ որ պահանջվում էր մետաղների համար:

մետաղ- մետաղական փայլ, էլեկտրահաղորդականություն եւ ջերմահաղորդականություն
Al- Ալյումին
Sn-Անագ
Pb-կապար
Fe-երկաթ
Zn- ցինկ

Ոչ մետաղ
C-Գրաֆիտ
S-Ծծումբ

Zn-Ցինկ
պինդ, փխրուն չի, էլեկտրահաղորդականություն եւ ջերմահաղորդականություն, մետաղական է, լուծելիություն չունի

ԼՈՒՍԱՆԿԱՐ՝

ԱԼՅՈՒՄԻՆ-Al
պինդ, փխրուն չի, էլեկտրահաղորդականություն եւ ջերմահաղորդականություն, մետաղական է, լուծելիություն չունի

ԼՈՒՍԱՆԱԿԱՐ՝

Ex. 1

Ex.3
1.

Այս պատմությունը շատ նման էր <<Լուցկիներով աղջիկը>> հեքիաթին։ Շատ տխուր և դաժան պատմություն էր մի աղքատ տղայի մասին, որը դուրս է գալիս մութ նկուղից դրտում ուտելու որևէ բան գտնելու ակնակալիքով։ Ոչ միայն սարսափելի քաղցած էր, այլև ցրտից ցավում էին նրա մատիկները։ Եվ այդ ցավը ավելի էր ուժգնանում։ Նա վազում էր փողոցներով՝ ժամանակ առ ժամանակ կանգ առնելով պատուհանների մոտ և դիտելով, թե ինչ է կատարվում ապակիներից այն կողմ։ Այնտեղ երջանիկ ընտանիքներ էին՝ տոնածառի և լիուլի սեղանների շուրջ հավաքված։ Այդպես էլ փոքրիկին չի հաջողվում ուտելիք հայթհայթել և նա մեռնում է ցրտից ու սովից։

Ֆյոդոր Դոստոևսկի` «Տղան թաթիկով»

Առաջադրանքներ`

1.Վերլուծի’ր պատմվածքը, առանձնացրո’ւ ասելիքը։
Պատմվածքի ասելիքն այն է անտուն, որբ երեխաները անկախ իրենց կարմքից դառնում են հանցվոր աշխարհի զոհը և ի վերջո իրենք էլ դառնում հանցագործ։

2.Պատմվածքից առանձնացրո’ւ ամենից տպավորիչ հատվածները։
նշուշտ, փոքրիկ գողեր են դառնում: Գողությունը կիրք է դառնում նույնիսկ ութնամյա երեխաների համար՝ երբեմն նույնիսկ առանց արարքի հանցավորության որևէ գիտակցման: Վերջին հաշվով տանում են ամեն ինչ՝ քաղց, ցուրտ, ծեծ, միայն հանուն մի բանի՝ հանուն ազատության, և փախչում են իրենց հնավաճառներից՝ արդեն ինքուրույն թափառելու:

3.Երեք նախադասությամբ գրի’ր մեկ այլ ավարտ, որը քո կարծիքով կհամապատասխանի
պատմվածքին։
,

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) ABC եռանկյան AD միջնագիծը շարունակված է BC-ի մյուս կողմում DE հատվածով, որը հավասար է AD-ին, իսկ E կետը միացված է C կետին:
ա) Ապացուցե՛ք, որ ABD և ECD եռանկյունները հավասար են; 
ad=de, ACD=56
ABD=40
ABD=SDE 1 հայտանիշ
բ)  Գտե՛ք <ACE-ն, եթե <ACD=56⁰, <ABD=40⁰:
ABD=DCE=40
ACE=DCE+DCE=56+40=96
Պատ՝96

2) A և C կետերը գտնվում են a ուղղի միևնույն կողմում: a ուղղին  տարված AB և CD ուղղահայացները հավասար են: Ապացուցե՛ք, որ
ա) ABD ևCDB եռանկյունները հավասար են;   
բ) Գտե՛ք <ABC-ն, եթե <ADB=44⁰։

Առառադրանքներ (տանը)

3) Geogebra ծրագրի միջոցով գծագրե՛ք սուրանկյուն, ուղղանկյուն և բութանկյուն եռանկյուններ: Օգտվելով կետերի բաժնի գործիքներից՝ նշե՛ք կողմերի միջնակետերը և տարեք եռանկյան միջնագծերը: Նշեք հատման կետը։

4) Geogebra ծրագրի միջոցով գծագրե՛ք gծագրեք սուրանկյուն, ուղղանկյուն և բութանկյուն եռանկյուններ: Տարեք նրանց կիսորդները: Ցույց տվե՛ք, որ հատման կետը մեկն է։

5) Geogebra ծրագրի միջոցով գծագրե՛ք gծագրեք սուրանկյուն, ուղղանկյուն և բութանկյուն եռանկյուններ: Տարեք նրանց բարձրությունները: Նշե՛ք բարձրությունների հատման կետը։

6) Գծեք a ուղիղ և նրա տարբեր կողմերում նշեք A և B կետեր: Geogebra ծրագրի օգնությամբ այդ կետից տարեք a ուղղին ուղղահայացներ (ծրագրի չորրորդ պատուհանում կա <ուղղահայաց ուղիղ> գործիքը, որի օգնությամբ կարող եք գծել ուղղահայացը, կետից տանել ուղղին ուղղահայաց ուղիղ):