Рубрика: Հայոց լեզու

Գործնական աշխատանք

1. Ընդգծե՛ք ներկա ժամանակին վերաբերող 3 բայաձև.
ա. ունես, չի տալիս, մտցրել է, չեմ խմելու, չեք ասում, չգաս
բ. չի գնա, չունեմ, չհարելիս, չքվում է, մի՛ տար, չեն գալիս
2. Ընդգծե՛ք անցյալ ժամանակին վերաբերող 3 բայաձև.
ա. չի լալիս, կար, մի՛ տեսեք, լալիս էր, մեղրամիս է, կտար
բ. խաղացինք, չի կարելի, դդում ես, վերցնեիր, եկել եմ,
ներկա է
3. Ընդգծե՛ք ապառնի ժամանակին վերաբերող 3 բայաձև.
ա. չեմ հասկացել, մի՛ գնա, կամ, կտրտմես, հատում եմ,
կարելու եք
բ. համեղացրո՛ւ, զատվել են, արշավեմ, անհատնում են,
ասուլիս է, բե՛ր
4. Ընդգծե՛ք առաջին դեմքի 3 բայաձև.
ա. չմտնեն, ծարավեմ, դիմադրեինք, չափեիք, գնա, պրծա
բ. հասանք, մոռացաք, գրվելու եմ, ծարավի, իմանայի, չեն խոսել
5. Ընդգծե՛ք երկրորդ դեմքի 3 բայաձև.
ա. հասկացար, ասա՛, գտա, վերցրո՛ւ, մտներ, հարցնենք
բ. տպեցիր, բարձեր, բարձրացանք, եկաք, խոսի, արի՛
6. Ընդգծե՛ք երրորդ դեմքի 3 բայաձև.
ա. եռաց, կա՛ց, գրավ, գտավ, առարկեցին, կացին
բ. հեռացար, կտար, պոկեց, տարեց, մոտեցավ, տո՛ւր
գ. կանչեր, դնչեր, կարածի, կատարածի, մնա, ենթամնա
7. Ընդգծե՛ք եզակի թվի 3 բայաձև.
ա. երդվեի, հասե՛ք, ուշանա, թափեցին, մի՛ թող, չափեիք
բ. ուզեն, մոլեգնեց, միացրո՛ւ, մի՛ կարդացեք, համոզելու
ես, կտանք

Իրականում երանելի ոչինչ չկա։ Մարդիկ կան ապրում են երազով չգնահատելով ներկան, միշտ երազում են ավելին ունենալու մասին, չհասկանալով, որ կորցնում են հիանալի պահեր։ Չեն գնահատում իրենց ունեցածը, և հետո զարմանում թե ինրպես կորցրին այն։

168.Փակագծում տրված բառերը գրի՛ր կետերի փոխարեն՝ դնելով պահանջված թվով:

Աշխարհում մոտ հազար երեք հարյուր ժողովուրդ (ժողովուրդ) կա: Այդ հազարերեք հարյուր ժողովուրդները (ժողովուրդ) խոսում են մոտ երեք հազար լեզվով: Կան լեզուներ, որոնցով տարբեր ժողովուրդներ են խոսում: Օրինակ, Անգլիայի, ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Ավստրալիայի, Նոր Զելանդիայի քաղաքացիները հիմնականում անգլերեն են խոսում, Լատինական Ամերիկայի բնակչության մեծ մասը, բացառությամբ բրազիլացիների, իսպաներեն է խոսում: Սակայն ավելի հաճախ հակառակն է լինում, մի երկրի ժողովուրդը մի քանի լեզվով (լեզու) է խոսում:  Սուդանում, օրինակ, հարյուր տասնյոթ լեզու է գործածվում(գործածվել):  Կոնգոյում հինգ հարյուր լեզու(լեզու) կա: Դաղստանում մոտ մեկ միլիոն մարդ բնակվում է(բնակվել), և այդտեղի մեկ միլիոն բնակիչները խոսում են (խոսել) ավելի քան վաթսուն լեզվով:

169.Փակագծում տրված բառերը գրի՛ր կետերի փոխարեն՝ դնելով պահանջված թվով:

1940 թվականից ԱՄՆ-ում գրանցվել է հազար ութ հարյուր քսանչորս հրդեհ(հրդեհ): Ամեն տարի կրակը ոչնչացնում է իննից տասը միլիոն հեկտար(հեկտար)անտառ(անտառ): Մեկ տարում այրված փայտանյութի արժեքը կազմում է համարյա հիսուն միլիոն դոլար(դոլար):

Աշխարի ամենամեծ պատկերասրահը Սանկտ Պետերբուրգի Էրմիտաժն է: Այնտեղ արվեստի  ավելի քան երեք միլիոն ստեղծագործություն է(ստեղծագործություն) ցուցադրված(ցուցադրել): Այդ թանգարանի բոլոր երեքհարյու քսաներկու դահրլիճները(դահլիճ) հայելու համար մարդ շուրջ քսանհինգ կիլոմետր(կիլոմետր) ճամապարհ է անցնում:

170.Փակագծում տրված բառերը գրի՛ր կետերի փոխարեն՝ դնելով պահանջված թվով:

Այն ժամանակ Լեհաստանում ապրել են(ապրիլ) հարյուր տասնինը վայրի ցուլեր (ցուլ ) որոնցից (որ) չորս պահվել են (պահվել) փորձատտեսությունում , յոթը՝ կենդանաբանական այգիներում, իսկ հարյուր ութ ցլեր(ցուլ) կա՛մ արգելանոցներում են ապրել  (ապրել), կա՛մ ազատ արածել են (արածել)՝ որտեղ որ պատահեր, բայց և անտառային նախարարության մշտական հսկողության տակ են եղել (եմ):

Իսկ առաջներում, երբ անտառի թավուտներում արածում էին(արածել)ավելի քան հազար հինգ հարյուր ցուլեր (ցուլ), ոչ մեկը չէր հետևում նրանց:

Միայն Ուզանդայի Մյավա թերակղզում իննսուն գետաձիեր(գետաձի) ավելի քան հարյուր խոտաճարակխոշոր կենդանիներ (կենդանի) են ապրում:

171.Գտի՛ր նախադասությունների արտահայտած մտքերի տարբերությունները՝ուշադրություն դարձնելով թվականներին:

Ա. Բոլոր դասարաններում քսանհինգ աշակերտ կա: Բ. Բոլոր դասարաններում քսանհինգ-քսանհինգ աշակերտ կա: Ամեն դասարանում կա քսանհինգ աշակերտ

Ա. Շրջանի գյուղերում երկու դպրոց կա: Բ. Շրջանի գյուղերում երկուական դպրոց կա:
Ամեն գյուղում կա երկու դպրոց։

Ա. Թռչունները չորս փետուր գցեցին ու անցան: Բ. Թռչունները չորսական փետուր գցեցին ու անցան:
Յուրաքանչյուր թռչուն չորսական փետուր գցեց

Ա. Ընկերներս ամրոցում մի տուն ունեն:  Բ. . Ընկերներս ամրոցում մի -մի տուն ունեն:
Ընկերներս ամրոցում մեկական տուն ունեն։

172. Տրված թվականների հոմանիշ ձևերը կազմի՛ր: Տրված և ստացված բոլոր թվականները անվանի՛ր մեկ բառով:

Օրինակ՝ — հարյուրական-հարյուր-հարյուր:

Տասական- տասը-տասը
տասներկու-տասներկու- տասներկուական
հազար- հազար- հազարական
քսանհինգական- քսանհինգ- քսանհինգ
վեցական-վեց-վեց

Գործնական աշխատանք

1. Ընդգծե՛ք հարակատար դերբայի 3 ձև.
ա. քնեած, հանգած, միգամած, խմած, տավարած, հատած
բ. տխրամած, փախած, վարկած, նշանած, խորոված,
անկասկած
2. Ընդգծե՛ք ենթակայական դերբայի 3 ձև.
ա. անսքող, ամոքող, բանթող, քերթող, թևալող, տապալող
բ. բանագող, դրվագող, քանդող, դոնդող, եռակող, ծաղկող
3. Ընդգծե՛ք համակատար դերբայի 3 ձև.
ա. պաշտելիս, ասուլիս, պտղամիս, հազալիս, օազիս, բանալիս
բ. ավետիս, ածելիս, հասպիս, հայելիս, մեղրամիս, թնդալիս

4. Փակագծերում տրված տարբերակներից ընդգծե՛ք տվյալ
նախադասությանը համապատասխանողը:
ա. Երեխան երկար լաց (լինելիս, լինելուց) նվաղեց:
բ. Ցանկապատի վրայով (թռչելիս, թռնելիս) տղան ոլորեց
ոտքը և մի քանի օր անցկացրեց անկողնում:
գ. Պարտադիր չէ՝ շշուկով խոսեք. երեխան քնած (չի, չէ):
դ. Դավադիր գնդակը թիկունքից էր (դիպել, դիպչել) նրան
ու տեղնուտեղը սպանել:
ե. Այգում (զբոսնելիս, զբոսնելուց) անսպասելիորեն գտա
մի քանի օր ինձ չարչարող խնդրի լուծման ուղին:

Գործնական աշխատանք 

1. Ընդգծե՛ք 3 պարզ դիմավոր բայաձև.
ա. կտամ, չեմ տա, պիտի տան, տայիք, տվել է, չեմ տալու
բ. մի՛ արա, կանեինք, արել եմ, չի անի, պիտի անեմ, անում է
2. Ընդգծե՛ք 3 բաղադրյալ դիմավոր բայաձև.
ա. թխել էր, չի թխի, մի՛ թխեք, կթխեն, թխելու է, թխեցին
բ. չի գնալու, պիտի գնա, մի՛ գնա, գնում էր, չեն գնացել
3. Ընդգծե՛ք անկատար 3 ձևաբայ.
ա. տրտում, սրտում, գրկում, գրքում, գգվում, ձգում
բ. պատում, պատմում, տնում, դնում, բնում, հնում
4. Ընդգծե՛ք վաղակատար 3 ձևաբայ.
ա. հուսալ, զրկել, բարձրացնել, թռել, մտնել, մտածել
բ. վերմիշել, վերհիշել, երկբայել, անվայել, անթել, շանթել
5. Ընդգծե՛ք ապակատար 3 ձևաբայ.
ա. այցելու, հայցելու, ածելու, երևելու, տածելու, անտեսանելու
բ. լողալու, դողալու, ջրալու, ալկալու, խղճալու, շնորհալու

6. Ընդգծե՛ք ժխտական (ժխտման) 3 ձևաբայ.
ա. ժողովի, կողովի, կողողի, խորովի, գորովի, պճղովի
բ. հսկա, սոսկա, ներկա, նողկա, տեղա, մեղա
7. Փակագծերում տրված տարբերակներից ընդգծե՛ք ճիշտը.
ա. Տնօրենն ասաց, որ ինքը բոլորովին էլ դեմ (չէ, չի) այդ
առաջարկությանը:
բ. Արդեն երեք հեքիաթ եմ պատմել, բայց երեխան դեռ
քնած (չի, չէ):
գ. Բայց նա երբեք էլ կողմ (չէ, չի) եղել մեր տեսակետին:
դ. Այդ տղան մարդ (չի, չէ) և երբեք էլ մարդ չի դառնա:

Գործնական աշխատանք

1. Ընդգծե՛ք բայի 5 անդեմ ձև.
ա. սիգալ, ծավալ, ողբալ, անկյալ, ձնհալ, հոգալ, դնչկալ,
կապալ, փռթկալ, կչկչալ
բ. դավել, խոցեն, լարած, թվեմ, կատվեն, նավել, կարի,
գրող, սուրա, սիրելիս
2. Ընդգծե՛ք բայի 5 դիմավոր ձև.
ա. ելաք, սլաք, հավաք, հանգաք, զնգաք, զանգակ, դի՛ր,
ընտիր, ասա՛, կաթսա
բ. գնաց, քնած, մարի, մորի, արա՛, քուրա, կոթող, թո՛ղ,
ամուրի, ավերի
3. Ընդգծե՛ք անորոշ դերբայի 5 ձև.
ա. բացել, գնացել, հայցել, անայցել, հորովել, գորովել,
առել, ճառել, իջել, զիջել
բ. գդալ, թնդալ, ցոլալ, զուլալ, սխալ, մխալ, ցնծալ,
երկծալ, ժուժկալ, չխկալ

4. Ընդգծե՛ք անցյալ կատարյալի 5 հիմք.
ա. կարդ–, բարձրաց–, հիացն–, կպ–, հագեցր–, նկարեց–,
կարգադր–, համարձակվ–, իջ–, փորփրել–
գ. կոր–, մատնեց–, անհանգստացր–, սրբագր–, բազման–,
կամեց–, կառուց–, վերցր–, հոգնել–, խորան–
5. Կազմե՛ք տրված բայերի անորոշի և անցյալ կատարյալի
հիմքերը.
ա. հարցնել— հարցն, հարցր
վախենալ— վախեն, վախեց
կարմրատակել— կարմրատակ, կարմրատակեց
զգալ— զգ, զգաց
կապակցել— կապակց, կապակցեց
ներշնչել— ներշնչ, ներշնչեց
խոկալ— խոկ, խոկաց
հիանալ— հիան, հիաց
գրավվել— գրավվ, գրավվեց
մեռնել— մեռն, մեռ
բ. հիմնել— հիմն, հիմնեց
թոշնել— թոշն, թոշնեց
հարաբերվել— հարաբերվ, հարաբերվեց
խայտալ— հայտ, խայտաց
մատուցել— մատուց, մատուցեց
թարմանալ— թարման, թարմաց
սառչել- սառչ, սառեց
գերվել— գերվ, գերվեց
վազեցնել-վազեցն, վազեցր
կանգնել- կանգն, կանգնեց

գ. կտրատել— կտրատ, կտրատեց
հանգչել— հանգչ, հանգեց
մատնել— մատն, մատնեց
լրանալ— լրան, լրացր
չքանալ— չքան, չքաց
կպցնել— կպցն, կպցր
պրծնել— պրծն, պրծ
անէանալ— անէան, անէաց
մոտենալ— մոտեն, մոտեց
կառչել— կառչ, կառչեց

201.Փակագծում դրված բայերը կետերի փոխարեն գրի՛ր պահնջված ձևով:

Այդ նամակը կարդալիս նա գունատվեց:(կարդալ-ե՞րբ)

Ամբողջը երեկո կարդալուց հոգնած՝ դուրս եկավ զբոսնելու: (կարդալ -ինչի՞ց) Այդ տունը կարդալիս սպասում էր որդու վերադարձին:  (կարդալ -ե՞րբ)
Չգիտես ինչու, վախենում էր վերջին կամուրջը մինչև վերջ կառուցելուց: (կառուցել -ինչի՞ց)
Ականջները դժժում էին ամբողջ օրն այդ աղմուկը լսելուց:  (լսել -ինչի՞ց)
Իրիկնապահին տուն դառնալիս մի անգամ էլ հիշեց խոստումը:  (դառնալ-ե՞րբ)
Վիրավորվել էր ընկերոջ՝ առանց պատճառի հետ դառնալուց:  (դառնալ -ինչի՞ց)
Վրա-վրա հիվանանալուց նիհարել էր:  (հիվանդանալ -ինչի՞ց)
Հիվանդանալիս միշտ էլ նիհարում է:  (հիվանդանալ -ե՞րբ)

202. Գտի՛ր, թե ընդգծված բառաձևերը ե՛րբ են սխալ և երբ ՝ճիշտ: Ուղղի՛ր սխալ ձևերը:
     Գնալուց մի անգամ էլ պատվիրեց զգույշ լինել:
     Գնալիս
     Քո գնալուց հետո հյուրեր եկան:
     Այդ աղջկան փրկելուց քիչ էր մնում ինքը խեղդվեր:
     Փրկելիս
     Մարդու կյանքը փրկելուց բարի գործ կ՞ա:
     Շտապելուց ամեն ինչ գցում էր ձեռքից:
     Շտապելուց ինչ-որ մեկը կանգնեցրեց նրան:
     Շտապելիս ինչ-որ մեկը կանգնեցրեց նրան:
     Հոգնել եմ նույն բանն անվերջ ասելուց:
     Այդ ասելուց հանկարծ գլխի ընկավ, որ մոռացել է գլխավորը:
     Այդ ասելիս հանկարծ գլխի ընկավ, որ մոռացել է գլխավորը:
     Հեռանալիս հիշեցրեց իր հրավերն ու խնդրանքը:
     Հեռանալիս հոգնել եմ, ուզում եմ բոլորիդ միասին տեսնել:
     Հեռանալուց
     Ուշադիր դիտելիս վրան ճեղք կնկատես:
     Դա դիտելիս հետո էլ ոչինչ չեմ ուզում տեսնել:
     Դիտելուց
     

208.Պատմությունը դարձրո՛ւ ներկա ժամանակով:

Մեր կապիկը մի աֆրիկացուց էինք ձեռք բերել,որը վառ անհատականությամբ ու յուրահատուկ հումորով օժտվածմի էակ էր: Ամեն օր նրանդուրս էինք տանում ու կապում ծառին: Առաջին երկու օրը խելոք նստում էր տան մուտքի մոտ, ու նրա կողքով չընդհատվող հոանքով անցնում էին որսորդները, մեզ սննդամթերք բերող պառավ կանայք, խումբ-խումբ վազում էին խխունջներ ու միջատներ բերող փոքրիկ տղաներ: Մենք ենթադրում էինք, որ այդ անդադարշարժումը կզվարճացնի ու կհետաքրքրի կապիկին:Այդպես էլ եղավ: Նա շատ շուտ գլխի ընկավ, որ պարանի երկարությունն իրեն թույլ է տալիս թաքնվել բակի դռնակի մոտ, և օգտվեց դրանից: Հենց որ ոչինչ չկասկածող մի աֆրիկացի բակ էր մտնում,կապիկն իսկույն դուրս էր ցատկում դարանից ու բռնում խեղճի ոտքը: Հետն էլ այնքան սոսկալի ճղճղոց էրգցում, որին նույնիսկ ամենապինդ նյարդերն ունեցող մարդը չէր դիմանում:

Մեր կապիկին մի աֆրիկացուց ձեռք ենք բերեցլ,որը վառ անհատականությամբ ու յուրահատուկ հումորով օժտվածմի էակ է: Ամեն օր նրանդուրս էնք տանում ու կապում ծառին: Առաջին երկու օրը խելոք նստում է տան մուտքի մոտ, ու նրա կողքով չընդհատվող հոսանքով անցնում են որսորդները, մեզ սննդամթերք են բերում պառավ կանայք, խումբ-խումբ վազում են խխունջներ ու միջատներ բերող փոքրիկ տղաներ: Մենք ենթադրում ենք, որ այդ անդադար շարժումը կզվարճացնի ու կհետաքրքրի կապիկին:Այդպես էլ լինում է: Նա շատ շուտ գլխի է ընկավ, որ պարանի երկարությունն իրեն թույլ է տալիս թաքնվել բակի դռնակի մոտ, և օգտվում էդրանից: Հենց որ ոչինչ չկասկածող մի աֆրիկացի է բակ մտնում,կապիկն իսկույն դուրս է ցատկում դարանից ու բռնում է խեղճի ոտքը: Հետն էլ այնքան սոսկալի ճղճղոց է գցում, որին նույնիսկ ամենապինդ նյարդերն ունեցող մարդը չի դիմանում:

ՄՈՒԿԵՐՈՒ ԺՈՂՈՎԸ
Անգամ մը մուկերը ժողովի կը հաւաքուին խորհելու, թէ ի՞նչ ընեն կատուին
յարձակումներէն զգուշանալու համար։
-Եկէ՛ք կատուին վիզէն զանգակ մը կախենք։ Կատուն երեւալուն պէս,
զանգակը ձայն կը հանէ, մենք ալ կը լսենք ու կը փախչինք, — կ’ըսէ մուկ մը։
-Ի՜նչ հրաշալի բան խորհեցանք,- կ’ըսեն մուկերը։
Ուրիշ մուկ մըն ալ թէ՝

• Հրաշալի ըլլալու հրաշալի է, բայց թող մէջտեղ ելլէ ան, որ կրնայ զանգակը
  տանիլ ու կատուին վիզէն կախել…
  Բոլորը իրարու կը նային ու …քար լռութիւն կը տիրէ…։
  
  Մկների ժողովը
  Մի անգամ մկները ժողով արեցին որոշելու, թե ինչ անեն կատվի հարձակումներից զգուշանալու համար։
  -Եկեք կատվի վզից մի զանգակ կախենք, հենց կատուն երևա ձանգակը ձայն կհանի, մենք էլ կլսենք ու կփախչենք,-ասում է մի մուկ։
  -Ինչ հրաշալի բան որոշեցիք, — ասում են մկները։
  Մի ուրիշ մուկ էլ ասում է, թե՝
  -Հրաշալին հրաշալի է, բայց թող մեջտեղ գա նա, որ կարող է զանգակը տանել ու կատվի վզին կախել։
  Բոլորը իրար են նայում, ու քար լռություն է տիրում․․․։
  

Ոսկի քաղաքը հեքիաթից դուրս գրել համեմատություններ, փոխաբերություններ, չափազանցություններ, նվազաբերություններ։
Համեմատություններ- մի ահագին տարածություն վառվում է արևի տակ, ինչպես մի հսկայական հրդեհ, ծանոթ քաղաքների նման մի քաղաք, մի փետուր է կրակում կախարդ թագուհին և, սև ամպի նման
Փոխաբերություն- աղջկան առնում տուն է տանում, աշխարհքով մին է լինում, կխնդրեն քու ձեռքը, ցրվում իրենց աշխարհքները, անունը լեզվիս ծերին է, պալատը նորից ընկղմում է տխրության մեջ, Քունը փախչում է նրա աչքերից,  գլուխը փեշն է դնում, արծիվը լեզու է առնում, ասում, անլեզու հավքը, կանաչ այգիների մեջ թաղված,
Չափազանցություն- թնդում է ցնծությունից, անցնում էի աշխարհից աշխարհ, հազար ու մի աշխարհ ընկա, հազար ու մի քաղաք տեսա՝ հազար ու մի հրաշալիքներով լիքը․․․ , վառվում է արևի տակ, հազարգունի ծաղիկներ,  արծվի թևով հասել, աշխարհքը նեղ, Ի՜նչքան լեն է աշխարհքն ազատ, Առողջ ձեռքով, Ի՜նչ թեթև է անցնում կյանքը

Համո Սահյանի և Վահան Տերյանի  բանաստեղծություններից դուրս գրել առձայնույթները, բաղաձայնույթները, մակդիրները և անձնավորումները։

Ցրտահա՜ր, հողմավա՚ր.
Դողացին մեղմաբար
Տերևները դե ղին,
Պատեցին իմ ուղին…

Ճաճանչները թոշնան…
Կանաչներիս աշնան —
Իմ խոհերը մոլար՝
Ցրտահա՜ր, հողմավա՜ր…

Կրակներըս անցան,
Ցուրտ ու մեգ է միայն.
Անուրջներըս երկնածին
Գնացի՜ն, գնացի՜ն…
Առձայնյութ