Գործնական քերականություն

161.Ընդգծված  բառերն  ու բառակապակցություններըփոխարինի՛ր համապատասխան ածականներով:

Օրինակ՝

Երկրին մոտ տարածությունում  տիեզերանավի հանդիպեցին: — Երկրամերձ տարածությունում տիեզերանավի հանդիպեցին:

Հայոց աշխարհում Արարատի դաշտի հարավում, մի հրաշքով լի ու ձեռքով չկերտված կոթող կա: Դա Արարատն է՝  երկինք սլացող երկնասլաց, մեկուսի լեռներիլեռնային զանգված՝ կոնի նմանվողկոնանման զույգ գագաթներով: Մասիսն ու Սիսը հանգած հրաբուխներ են: Մասիսի ժայռերով պատված- ժայռապատ գագաթը ծածկված է  հավերժական ձյունով:  Սսի գագաթի  մասը- գագաթնամասը նույնպես քարերով ծածկված էքարածածկ է : Լանջերը կտրտված են  ճառագայթի ձև ունեցող ձորակներով ու հեղեղատներով: Լանջերին խոտով առատխոտառատ արոտներ ու թփուտներ կան, ներքևի գոտում՝ այլևայլ թռչուններ ու կենդանիներ: Հնում լեռը հռչակված էր որպես արքաների որսատեղի:

Մասիսը զերծ չի մնացել  բնությանբնական աղետներից: Նրա հյուսիս-արևելքի հյուսիսարևելյան լանջի խորխորատը, հայտնի «Մասյաց վին» անունով, որ գագաթին մոտ (մերձ) մասում ավելի քան հազար մետր խորություն ունի, առաջացել է երկրաշարժից:

162.Տեքստում ավելացրու՛ տրված ածականները:  Տրված և ստացված տեքստերը համեմատի՛ր:

Ծովային Թ-մբկահար ձկան արձակած որոտը հավանաբար վախեցնում է նրա թշնամիներին: Դոդոշաձուկն էլ բոցմանի սուլիչի գեղեցիկ ձայն է հանում կարծես թե զուգավորման շրջանում:

Մյուս ձկների արձակած զանազան ձայների նշանակության մասին քիչ բան է հայտնի: Իհարկե, կան ձկներ էլ,որոնք իսկապես համր են:

Բ. Լայն, հետաքրքիր, ծանծաղ, զանազան,հնագույն, ամենատաք, ծովային, անվնաս, գեղեցիկ, մեծ, չքնաղ:

Լամանտինը մի մեծ չքնաղ կենդանի է, որը հավանաբար հետաքրքիր նախատիպ է եղել լեգենդների ջրահարսերի համար: Այս կենդանու առջևի վերջավորությունները հետաճել են, իսկ մարմինը հենվում է լայն պոչի վրա: Մա բնակվում է ծովափնյա ծանծաղ ջրերում և սնվում է բացարձակապես բուսական անվնաս սննդով: Ապրելու համար նա ընտրել է ամենատաք տեղը, նրան կարելի հանդիպել հասարակածի երկու կողմերում:

  1. Տրված տեքստում մտքին համապատասխանող ածականներ ավելացրո՛ւ: Տրված և ստացված տեքստերը համեմատի՛ր:

Մագելանի արշավախմբի մնացորդները երկար ճամփորդության հոգնությունը դեռ չէին թոթափել, երբ կաթոլիկ եկեղեցին նրանց կանչեց հաշիվ տալու: Բանն այն է, որ ճամփորդների օրացույցում մեկ օր պակասում էր: Իսկ դա նշանակում էր, որ եկեղեցական տոները ժամանակաին չէին նշվել: Հավատի խիստ կանոններից այդպիսի շեղումն այն ժամանակ դաժանաբար պատժվում էին: Բայց խոհեմ գիտնականները շուտով գտան,թե որտե՞ղ էր մնացել «կորած» օրը: Ճանապարհորդելով երկրագնդի շուրջը դեպի արևմուտք՝Արևի շարժման ուղղությամբ , ծովագնացները իբրև թե մեկ օր հետ էին գնացել: Շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը դեպի արևելք, ընդհակառակը, նրանց օրացույցին մեկ օր կավելացներ:

Ներկայումս նման խառնաշփոթությունից խուսափելու համար Խաղաղ օվկիանոսի միջով՝ բևեռից բևեռ, մի գիծ են անցկացրել, որն անցնելիս ճամփորդող նավերը կամ անմիջապես ընկնում են «վաղը» կամ վերադառնում են «երեկվան»:

164.Տեքստի ածականներն ըստ անհրածեշտության դարձրո՛ւ բաղդատական կամ գերադրական աստիճանի (օգտվի՛ր ավելի առավել, ,պակաս,նվագ, ամենից բառերից ու ամենա-,(ա) գույն մասնիկներից):

Գիտության հայտնի շնաձկների 250 տեսակներից ամենախոշորը կետաշնաձուկն է, որը կարող է մինչև  15 մ երկարություն ունենալ:Սպիտակ վիթխարի շնաձուկը ավելի փոքր է, կարող է ունենալ մինչև 11 մ երկարություն: Բայց դրա փոխարեն նա ավելի սարսափելի է: Երրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ շնաձկերի դեմ պայքարի ավելի արդյունավետ միջոցներ բացահայտելու համար քիմիական ավելի քան 70 միացություն փորձարկվեց: Ամենաարդյունավետը քացախաթթվային  պղինձ պարունակող միցությունն էր. դրանով թունավորված շնաձուկն էլ չի հետաքրքրվում կերով: Բայց ատլանտյան շնաձկների վրա փոձարկված միջոցները ավելի արդյունավետ եղան խաղաղօվկիանոսյան տեսակների դեմ օգտագործելիս (շնաձկների մի քանի տեսակների վրա դրանք ընդհանրապես ոչ մի ազդեցություն չունեցան):

Գործնական քերականություն

  1. Փակագծում տրված գոյականները գրի´ր համապատասխան հոլովով:

Նյու Յորքի(Նյու Յորք) բնակիչները զարմանքով դիտում էին 19-ամյա մի ուսանողի (ուսանող), որը սիրալիր ժպիտով (ժպիտ) սեղմում էր մի մեծ հանրախանութ մտնող բոլոր այցելուների (այցելուներ) ձեռքերը: Այդ … (ձև) 8643-րդ … (հաճախորդ) … (ողջունել) հետո նա վեր պարզեց կապտած ձեռքը և բացականչեց.

* Ուռա´: Ռուզվելտի … (ռեկորդ) գերազանցեցի:

Հավանաբար … (քչեր) է հայտնի, որ 1907 … (թվական) Սպիտակ … (տուն) մի … (ընդունելություն) ժամանակ … (ԱՄՆ) այն ժամանակվա նախագահը սեղմել էր 8513 … (մարդ) ձեռք:

  1. Փակագծում տրված գոյականները գրի´ր համապատասխան հոլովով:

Երբեմն … (ծով) լույս է դուրս գալիս: Այն դիտվում է մակերեսային տաք … (ջրեր)՝ … (ալիք) կապտականաչավուն … (լուսարձակում) … (տեսք): Ծովային … (լուսարձակում) գլխավոր աղբյուրը միաբջիջ օրգանիզմներն են, որոնք ինչպես … (բույսեր), այնպես էլ … (կենդանիներ) հատկություն ունեն: Նրանք … (արև) էներգիան լուսային … (էներգիա) վերածելու բացառիկ ունակություն ունեն: Քիմիական բարդ … (ռեակցիա) … (հետևանք) առաջանում է «սառը» լուսարձակում, որը չի ուղեկցվում … (ջերմություն) … (արտադրություն):

  1. Գրի՛ր, թե ի՛նչ հոլովով են դրված և ի՛նչ ընդհանուր իմաստ ունեն ընդգծված բոլոր բառերը:

Փոքրիկը պահել էր հյուրի կոշիկները:

Ընկերոջ կրիան պահում էր իրենց տանը:

Մոր պայուսակը չբացած էլ իմանում էր, թե մեջն ի՛նչ կա իր համար:

Միրգը հորեղբոր այգուց են բերում:

Սեղանի ոտքն է դարձել խաղալիք:

Հոր ամբողջ ունեցվածքը մնաց կրտսեր որդուն:

Գործնկան քերականություն

  1. Երկինք և մարդ բառերի տրված բառաձևերը տեղադրի´ր հոլովման աղյուսակում:

Երկնքում, երկնքից, երկինքը(ը), երկնքով, երկնքի(ն), մարդով, մարդու(ն), մարդ(ը), մարդուց:

Ուղղական- երկինքը(ը), մարդ(ը), ընկեր, սրճարան

Տրական-երկնքի(ն), մարդու(ն), ընկերոջը, սրճարանին

Բացառական-երկնքից, մարդուց, ընկերոջից, սրճարանից

Գործիական-երկնքով, մարդով, ընկերոջով, սրճարանով

Ներգոյական-երկրում, սրճարանում

  1. Ընկեր, սրճարան գոյական հոլովի´ր:

Ի՞նչ հարցի է պատասխանում հոլովներից յուրաքանչյուրը:

Ուղղական- ի՞նչը

Տրական-ինչի՞ն

Բացառական- ինչի՞ց

Գործիական-ինչո՞վ

Ներգոյական-ինչու՞մ

Գործնական քերականություն

  1. Տրված տեքստում ընդծի´ր այն գոյականները, որոնք հոգնակի պիտի լինեն:

Հայաստանում հանդիպում է նաև արագիլի սև տեսակը, որի փետրավորումը սև  է, որովայնը`սպիտակ, կտուցն ու ոտքը` կարմիր: Հանդիպում է Իջևանի շրջանի անտառում: Չափազանց հազվագույտ չվող թռչուն է: Բնադրում է ծառի վրա, գետի հովտում և ճահճուտում: Խուսափում է մարդուց և մարդկային շինությունից, նախընտրում է անտառի խուլ անկյունը: Չափազանց զգույշ թռչուն է: Որպես սակավաթիվ տեսակ՝ պահպանվում է օրենքով:

  1. Տրված տեքստում ընդգծի´ր այն գոյականները, որոնք հոգնակի պիտի լինեին:

Շերամի գաղտնիքն առևանգելու փորձ կատարող օտարերկրացուն չինական օրենքով բանտարկություն էր սպասվում, իսկ երկրի պետական գաղտնիքը մատնած չինացուն նույն օրենքը դատապարտում էր տանջալից մահվան: Երբ մեր թվարկությունից երկու հազար տարի առաջ Չինական մեծ պարիսպը կառուցեցին, գատնիքը պահպանելու գործը հեշտացավ: Պահնորդը հետևում էր ոչ միայն նրան, ով պարիսպին էր մոտենում դրսից, այլ նաև նրան, ով ներսի կողմից էր մոտենում դարպասին: Եվ շատ մարդ գլխատվեց այն բանի համար, որ շերամի գաղտնիքը գողանալ և Չինաստանից դուրս բերել: Չինացին հինգ հազար տարուց ավելի պահեց այդ գաղտնիքը:

  1. Փակագծում տրված բառերը դի´ր  պահանջվող  թվով:

Սպիտակ արագիլը (արագիլ) աշխարհում  (աշխարհ) շատ տարածված թռչուն (թռչուն ) է:

Հայաստանում շատ է հանդիպում Եղեգնաձորի, Վայքի և Աշոցքի շրջաններում (շրջան):  Չվող թռչուններ (թռչուն) են՝կտուցն և (կտուց) ու ոտտքերը(ոտք)՝ վառ կարմիր: Բնակվում են զույգերով(զույգ) ուգաղութներով  (գաղութ):  Բները (բույն) տեղադրում են շենքերի (շենք)տանիքներին (տանիք),մետաղյա կամ բետոնե բարձր սյուներին (սյուն) և նման այլ տեղերում (տեղ): Մարդիկ(մարդ) սիրում են նրանց թռիչքի (թռիչք)հանգստությունը (հանգստություն),թևերի (թև) խոր թափահարումը(թափահարում):

  1. Բառակապակցությունների բառերն արտահայտի´ր բառերով:

Մարդկանց հավաքական ամբողջություն (շատ մարդիկ միասին),
աշակերտների ամբողջություն, — բոլոր աշակերտները միասին
զինվորներ ամբողջություն- բոլոր զինվորները միասին
շատ դեղեր- տարբեր տեսակի դեղեր
ծնողներն ու զավակները միասին- բոլոր ծնողները ու զավակները
ուսանողների ամբողջություն- բոլոր ուսանողները միասին

  1. Փակագծում տրված բառերն ու դերանունները գրի´ր  համապատասխան թվով (եզակի կամ հոգնակի) և օրինաչափությունը  բացատրի´ր:—+

Արհեստավորների միությունը շատ խիստ (էր, էին) իր անդամների վրիպումների նկատմամբ:

Ժողովո՞ւրդն  (է, են) ստեղծում անհատի փառքը, թե՞ անհատը՝ (նրա, նրանց):

Վիրավոր գայլը չէր ուզում հասնել ոհմակին, որովհետև (նա,նրանք) (կխժռեր,կխժռեին) իրեն:

Երկրի օդային նավատորմը հնացել (է,են), (դրա,դրանց) նորոգման ծախսերը շատ մեծ գումարներ են կազմում:

Ի՞նչ  սպասելիք ունես այդ ամբոխից. (նա,նրանք) դեռ կազմակերպվելու փորձ (չի,չեն) անում:

Ո՞վ է պաշտպանում ժողովրդին, երբ (նրան, նրանց) վտանգ է սպառնում:



Բայի սեռը

Գործնական աշխատանք

1. Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ այն բայը, որը կրավորական ածանց չունի։
1. կոտրվել, գրվել, ծարավել, հաղորդվել
2. սոսնձվել, սեղմվել, ներկվել, գրավել
3. խորովել, վաճառվել, գնահատվել, կրճատվել
4. շարվել, տպագրվել, բղավել, մթերվել
5. գլորվել, գովել, ձևավորվել, միավորվել

2։ Յուրաքանչյուր շարքում գտնե՛լ նշված սեռի բայը։
1. ներգործական – նիրհել, ցատկել, նկարել, ձգտել
2. ներգործական – խարխափել, բաշխել, զբոսնել, հիանալ
3. ներգործական – սայթաքել, մրսել, շտապել, ստուգել
4. չեզոք – զարդարել, նախորդել, շաղախել, ձուլել
5. չեզոք – ընդգծել, փոփոխել, կուտակել, փայլել
6. չեզոք – ուղղել, թողարկել, ցատկել, հղկել
6. կրավորական – գրավել, սղոցվել, բղավել, խռովել
7. կրավորական – վրդովել, նզովել, հոլովել, վաճառվել
8. կրավորական – կռավել, բովել, ճշգրտվել, թոթովել

3. 7-10 նախադասությամբ այնպիսի պատմություն հորինի’ր, որում լինեն տարբեր սեռերի բայեր։

Ցուրտ ձմեռ էր։ Մի օր քայլում (չեզոք բայ) էի փողոցում։ Մի արտառոց ձայն լսվեց(չեզոք բայ, որը գալիս(չեզոք բայ) էր մթերային խանութից։ Մոտեցա(չեզոք բայ) խանութին և նկատեցի (ներգործական բայ) փոքրիկ շնիկի, որը ընդամենը ցանկանում (չեզոք բայ) էր մոտենալ (չեզոք բայ) խանութի դռանը, որտեղից տաք օդ էր փչում(չեզոք բայ), իսկ աշխատողը փոխանակ օգներ(չեզոք բայ) շանը անխճաբար հարվածում(ներգործական) էր։ Գրկեցի (ներգործական) շանը և արագ հեռացա(չեզոք բայ) այնտեղից։ Զանգահարեցի(չեզոք բայ) ոստիկանություն պատմեցի(ներգործական բայ) եղելությունը։ Բայց զուր, նրանք ծիծաղեցին(չեզոք բայ)ինձ վրա և ասացին(չեզոք բայ), որ ոստիկանությունը այդպիսի անհեթեթ բաներով չի զբաղվում(չեզոք բայ)։

Գործնական քերականություն

  1. Փակագծում տրված գոյականներն ու բայերը համաձայնեցրո՛ւ ընդգծված դերանունների հետ:

Ոչ ոք (իմանալ), թե որտեղի՛ց  հայտնվեց:
Ոչ ոք չիմացավ, թե որտեղի՛ց  հայտնվեց:

Ոչ մեկը (փորձել) հակաճառել, նա այնքա՞ն բարկացած էր:
Ոչ մեկը չփորձեց հակաճառել, նա այնքա՞ն բարկացած էր:

Բոլոր (ճանապարհորդները)  մի տեղ (տանել) :
Բոլոր ճանպարհորդներին  մի տեղ տարան :

Բոլորը հրավիրվել էին կիրակի օրվա հավաքին:

Կարծես թե ամբողջ  քաղաքը  հրապարակ լցվեց:

Ամբողջ  դարձավ կրակի բաժին:

  1. Ուշադրությո՛ւն դարձրու ընդգծված դերաուններին և որոշի՛ր, թե ո՞ւմ անվան փոխարեն են դրվում դրանք:

Զինվորն ասաց, որ ինքը գիշերը գնացքով է գնալու ու նրան էլ է տանելու իր հետ:
Ինքը- զինվոր
նրան- անծանոթ

Որսորդը բողոքում էր, որ ինքն անտառում արջ է տեսել, իսկ նա չի հավատում իրեն:
Ինքն-որսորդը
նա-անծանոթ
Գիտնականն ասում է, որ իրեն իրեղեն ապացույցներ են պետք, նա իզուր է ուզում խոսքով ապացուցել:
Իրեն-գիտնականին
նա-անծանոթ
Անծանոթն ասաց,որ նա իզուր է անհանգստանում, ինքը միայն մի բաժակ ջուր է ուզում:
նա-անծանոթը
ինքը-անծանոթը
Հետախույզն ընկերոջը հորդորում էր, որ նա իզուր ժամանակ չկորցնի, ինքը գիտի, որ այդտեղ այլևս գետ չկա:
Նա-ընկերը
ինքը-հետախույզը

189.Պարզի՛ր, թե յուրաքանչյուր նախադասության մեջ ո՞ւմ անվան փոխարեն են դրվում ընդգծված երրորդ դեմքի դերանունները և պատասխանի՛ր հարցին:

Օրինակ՝
Տղայի հայրը նրանով է պարծենում:- Տղայով:

Տղան ընկերոջ մասին ասում էր, որ նա վախենում է օձի լեզվից, մինչդեռ ինքը գիտե, որ օձերը լեզվով միայն հոտոտում ու շոշափում են:
նա-ընկերը
ինքը-տղան
Աղջիկը զարմացած նայեց տատին, նա իրեն այդքան ոգևորված չէ՞ր տեսել, ի՞նչ է:
նա-աղջիկը
իրեն-տատիկին

Աղջիկը զարմացած նայեց տատին,  իրեքը նրան այդքան ոգևորված չէ՞ր տեսել, ի՞նչ է:
իրեքը-տատիկը
նրան-աղջկան

Ծերունին տղայի կողքին իր մանկությունն էր հիշում:
իր-ծերունին

Ծերունին տղայի կողքին նրա մանկությունն էր հիշում:
նրա-տղայի
Գայլն իրեն համոզում էր, որ ինքը չի վախենում շներից:
ինքը-գայլը

Գայլն իրեն համոզում էր, որ նա չի վախենում շներից:
նա- մեկ ուրիշը

Նախադասության մեջ նա, թե՞ ինքը դերանունն է փոխարինում նույն նախադասության ենթակայի անվանը:

  1. Որտեղ հնարավոր է, ընդգծված դերանունները փոխարինի՛ր գոյականներով:

Օրինակ՝

Աշխարհում ոչ մեկին նրանից շատ չի սիրում:- Աշխարհում ոչ մեկին որդուց շատ չի սիրում:

Իշխանն ինքն իրեն էլ չէր խնայում,վաղառավոտից մինչև ուշ երեկո թամբին էր:

Իշխանը եղբորն էլ չէր խնայում,վաղառավոտից մինչև ուշ երեկո թամբին էր:

Երկիրը արևի շուրջը պտտվում է մի տարում:

Երկիրը նրա շուրջը  մեկը օրում է պտտվում:

Մայրս ասում էր, որ նա երեկոյան հյուրեր է ընդունելու:

Մայրս ասում էր, որ նա երեկոյան հյուրեր է ընդունելու:
Այդ մարդը իրենից բացի բոլորին վստահում է:

Այդ մարդը նրանից բացի բոլորին վստահում է:

Բայի սեռը

Գործնական աշխատանք

1. Ընդգծե՛ք ներգործական սեռի 3 բայ.
ա. ննջել, գլորել, վազել, պատմել, տխրել, թրջել
բ. տրտնջալ, կարդալ, մրմնջալ, խրխնջալ, աղալ, ճռճռալ
գ. հասնել, ոստնել, գտնել, լինել, մեկնել, անել
2. Ընդգծե՛ք կրավորական սեռի 3 բայ.
ա. երեսապատվել, անպատվել, կախարդվել, գգվել,
գժտվել, անջատվել
բ. ճարահատվել, շրջապատվել, հիասթափվել, բեռնաթափվել,
խելագարվել, փառաբանվել
գ. զզվել, պոկվել, թոթվել, մխիթարվել, ընդհարվել, պրկվել
3. Ընդգծե՛ք չեզոք սեռի 3 բայ.
ա. երևալ, որսալ, երերալ, փութալ, գիտենալ, ուրանալ
բ. սիրահարվել, արագացվել, հարձակվել, մանրացվել,
շաղափվել, հպատակվել
գ. բարձել, տրոփել, տեսնել, թոթափել, հանգել, վարարել

4. Ընդգծե՛ք կրավորական ածանցով 3 բայ.
ա. չվել, ցրվել, տրոհվել, խռովել, թաթավել, համալրվել
բ. հոլովել, երկատվել, հաշվել, հմայվել, կռվել, շնորհվել
գ. կռահվել, բարելավել, ապահովել, բաղդատվել, արյունոտվել,
հովվել
5. Փակագծերում տրված տարբերակներից ընդգծե՛ք տվյալ
նախադասությանը համապատասխանողը.
ա. Ինչ (վերաբերում, վերաբերվում) է ձեզ, դուք կարող եք
ձեր գործը հանգիստ շարունակել:
բ. Մենք հակընդդեմ հայց ենք ներկայացրել դատարանին,
որ մեզ նույնպես (տուժված, տուժած) կողմ ճանաչեն:
գ. Ձեռքերս ցրտից (ճաքճքվել, ճաքճքել) են, և դժվար է
նույնիսկ լվացվելը:
դ. Սանդուղքով իջնելիս միշտ բազրիքից (բռնի՛ր, բռնվի՛ր),
որ չսայթաքես:
ե. Ասում է, որ ինձնից (խռովել, խռովվել) է և այլևս չի
ուզում ինձ տեսնել:
զ. Երեկվանից չի հաջողվում մեր թղթակցի հետ (կապնվել,
կապվել) և նորություններ իմանալ Արցախից:

Գործնական քերականություն

Փակագծում տրված բառերը դարձրո´ւ հոգնակի և գրիի´ր կետերի փոխարեն:

Ամերիկացի-(վիճակագիր)վիճակագիրները պարզել են,  որ օրվա ընթացքում ամենաշատը քայլում են անասնապահները(անասնապահ) ու հողագործները(հողագործ):  Երկրորդ տեղում գյուղական նամակտարները(նամակատար ) են:Հաջորդը մատուցողներն( մատուցող) ու բուժքույրերն բուժքույր են: Նրանցից  զգալիորեն քիչ են քայլում ոստիկաններն(ոստիկան), հետախույզերն(հետախույզ) ու պահակներն(պահակ): Ամենից քիչ քայլում են նահանգապետերն(նահանգապետ) ու նախարարներն(նախարար):

  1. Տրված գոյականները դարձրո´ւ հոգնակի և տեղադրի´ր նախադասությունների մեջ:

Կետորս, բանաձև, հրացան, նավապետ, շնաձուկ, ժամացույց:

Բոլոր…էլ երազում են չբացահալտված կղզիներ գտնել:

Մեզ ասացին, որ բոլոր… հետ են ընկել, ու ոչ մեկը նույն ժամը ցույց րի տալիս:

Ասում են, որ…արյան հոտն է հրապուրում:

Այդ տարածքում աշխատող… հետևում էին կետին ու վախենում էին ,թե ևս մեկին այնուամենայնիվ կվնասի:

Ցուցադրվող… այդ նույն զինագործի որդիներն ու թոռներն էին սարքել:

  1. Տրված տեքստում ընդծի´ր այն գոյականները, որոնք հոգնակի պիտի լինեն:

Հայաստանում հանդիպում է նաև արագիլի սև տեսակը, որի փետրավորումը սև  է, որովայնը`սպիտակ, կտուցն ու ոտքը` կարմիր: Հանդիպում է Իջևանի շրջանի անտառում: Չափազանց հազվագույտ չվող թռչուն է: Բնադրում է ծառի վրա, գետի հովտում և ճահճուտում: Խուսափում է մարդուց և մարդկային շինությունից, նախընտրում է անտառի խուլ անկյունը: Չափազանց զգույշ թռչուն է: Որպես սակավաթիվ տեսակ՝ պահպանվում է օրենքով:

Գործնական քերականություն

  1. Փակագծում տրված բառերից և բառակապակցություններից նախադասության մտքին համապատասխանող գոյականներ ստացի՛ր և գրի՛ր կետերի փոխարեն:

Եֆրեմովի «Անդրոմեդի միգամածությունը» ֆանտաստիկական վեպում պատմում է մի խումբ տիեզերագնացների (տիեզերք գնալ) հեռավոր միջաստղային ճանապարհորդությունների (ճանապարհորդել) մասին: Նրանց աստղաթիռի արագությունը (արագ) շատ մոտ է լույսի արագությանը (արագ), և ժամանակ երկրային համեմատած (համեմատել) շատ դանդաղ է շարժվում: Տիեզերագնացները գալակտիկայի ամենահեռավոր շրջաններին հասնելու առաջադրանք (առաջադրել) ունեն: Պիտի հասնեն այն աստղին, որի մոլորակներից (մոլորել) մեկի վրա, ըստ որոշ ենթադրությունների (ենթադրել) մեզ նման մարդիկ են բնակվում: Ինչպիսի՜ն կլինի ամբողջ մարդկության ցնծությունը (ցնծալ), երբ նրանք վերադառնան ու այլ աշխարհի մարդկանցից ողջույն բերեն:

  1. Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր փակագծում տրված բառերից կազմված համապատասխան գոյականներով:

        «Քավության նոխազ» (ի՞նչը, արտահայտել)արտահայտությունը հին հրեաների կրոնական մի (ինչի՞ց, սովորել) սովորույթներից է առաջացել: Տարին մի անգամ հրեաները երկու այծ էին բռնում, որոնցից  մեկին էին միայն զոհում: Մյուսի վրա մարդիկ (ինչպե՞ս, հերթական)հերթով դնում էին ձեռքերն ու դրանով իբր իրենց մեղքերը բարդում նրա վրա: Հետո այդ այծին (ի՞նչ, ազատ)ազատություն էին տալիս: Հիմա («ինչի՞, քավել)քավության նոխազ» անվանում են այն մարդկանց, որոնք իրենց վրա են վերցնում ուրիշի մեղքերը, ստիպված են լինում պատասխան տալ ուրիշ (ինչի՞, անել)արարքների համար:

  1. Յուրաքանչյուր շարքի չորս բառերն ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշ ունեն, որ նույն շարքի բառը չունի:

ա) վանք     բ) հարսնացու    գ) Հովհաննես                դ) կապիկ

Թումանյան

անտառ      տիեզերագնաց     Թբիլիսի                           տեր

գայլ            եղբայր                    Լուսաստղ                     սարսափ

երեխա      գիտնական            մոլորակ                         կամուրջ

թփուտ       առնետ                   «Ջութակ և սրինգ»        երեխա

  1. Տրված գոյականները երկու խմբի բաժանի´ր:

Մարմին- եզակի
մշակույթներ- հոգնակի
նյութեր- հոգնակի
շարժում- եզակի
ժամանակ- եզակի
մարմիններ- հոգնակի
ճանապարհ- եզակի
օրացույցներ- հոգնակի
դաշտ- եզակի
շարժումներ-հոգնակի
նյութ- եզակի
դաշտեր- հոգնակի
մշակույթ- եզակի
ճանապարհներ- հոգնակի
ժամանակներ-հոգնակի
օրացույց- եզակի

  1. Տրված գոյականները դարձրո´ւ հոգնակի և բացատրի´ր օրինաչափությունները:

Ա. Ձև- ձևեր
արտ-արտեր
հարց-հարցեր
սարք-սարքեր
զենք- զենքեր
դեզ-դեզեր
օր-օրեր
Միավանկ բառերի հոգնակի թիվը կազմվում է — եր վերջավորության միջոցով։

Բ. Երկիր- երկրներ
տարի- տարիներ
գնացք- գնացքներ
նվեր- նվերներ
վայրկյան- վայրկյաններ
ուղևոր- ուղևորներ
Երկվանկ և բազմավանկ բառերի թիվը կազմվում է — ներ վերջավորության միջոցով։

Գ. Թոռ- թոռներ
դուռ- դռներ
մուկ-մկներ
ձուկ- ձկներ
լեռ- լեռներ
բեռ-բեռներ
Այս բառերը գրաբարում վերջացել են ն-ով, հոգնակին կազմելիս ն հնչյունը վերականգնվում է և ավելանում է -եր մասնիկը։

Դ.  Աստղ-աստղեր
արկղ-արկղեր
վագր-վագրեր
անգղ-անգղեր
սանր-սանրեր
Այն երկվանկ բառերը, որոնց երկրորդ վանկում ունենք ը գաղտնավանկ հնչյունը, այս բառերի հոգնակի թիվը կազմվում է -եր մասնիկի օգնությամբ։

117.Յուրաքանչյուր բառի  իմաստն արտահայտի՛ր բառակապակցությամբ. գտի՛ր  երկու խմբի բառերի նմանությունն ու տարբերությունը:

Ա.Դասագիրք- դասի գիրք
հեռագիր- հեռու ուղարկվող գրություն
արոտավայր- արոտի վայր
լրագիր- լուրերի ժողովածու
ծառաբուն- ծառի բուն
մրգաջուր- մրգային ջուր
մրջնաբույն- մրջյունների բույն
ծաղկեփունջ- ծաղիկների փունջ
միջնապատ- մեջտեղի պատ

Բ.Վիպագիր- վեպ գրող
մեծատուն- հարուս ունեվոր
զինակիր- զենք կրող
ժամացույց- ժամը ցույց տվող
կողմնացույց- կողմ ցույց տվող
երգահան- երգ ստեղծով
քարահատ- քար կտրող
պատմագիր- պատմություն գրող
քանդկագործ- քանդակներ ստեղծող

Նմանությունը- Բարդ բառեր են կազմված են երկու արմատից։
Տարբերությունը- երկրորդ շարքի բառերի վերջին արմատը ունի բայական իմաստ, ցույց է տալիս գործողություն։

Создайте подобный сайт на WordPress.com
Начало работы